Levi Rizki Saputra Notes

Rumus Jumlah dan Selisih Sudut

Created at . Updated at .

# Rumus Jumlah

# Rumus Sin Jumlah Sudut Menggunakan Luas

Kita bisa menggunakan pengabungan dua segitiga siku-siku.

Ilustrasi Rumus Jumlah dari Sudut

Segitiga siku-siku pertama mempunyai sudut α\alpha serta mempunyai sisi aa dan cc. Segitiga siku-siku kedua mempunyai sudut β\beta serta mempunyai sisi bb dan dd. Kedua segitiga mempunyai tinggi yang sama yaitu tt.

Kedua segitiga bisa kita gabungkan membentuk segitiga sepert berikut:

Ilustrasi Rumus Jumlah dari Sudut

Pada segitiga tersebut berlaku:

sin(α)=accos(α)=tcsin(β)=bdcos(β)=td\begin{align*} \sin(\alpha) &= \frac{a}{c}\\ \cos(\alpha) &= \frac{t}{c}\\ \sin(\beta) &= \frac{b}{d}\\ \cos(\beta) &= \frac{t}{d}\\ \end{align*}

Luas segitiga dapat dicari dengan tt sebagai garis tinggi dan a+ba + b sebagai alas.

L=12(a+b)t=12(sin(α)c+sin(β)d)t\begin{align*} L &= \frac{1}{2}(a + b)t\\ &= \frac{1}{2}(\sin(\alpha)c + \sin(\beta)d)t\\ \end{align*}

Kita bisa merotasi segitiga sehingga sisi dd menjadi alas.

Ilustrasi Rumus Jumlah dari Sudut

Misalkan ss adalah garis tinggi segitiga yang tegak lurus dengan sisi dd. Pada segitiga berlaku:

sin(α+β)=scs=sin(α+β)c\begin{align*} \sin(\alpha + \beta) &= \frac{s}{c} \\ s &= \sin(\alpha + \beta) c \end{align*}

Luas segitiga dapat dicari dengan dd sebagai alas dan ss sebagai tinggi:

L=12ds=12d(sin(α+β)c)=12cdsin(α+β)\begin{align*} L &= \frac{1}{2}ds \\ &= \frac{1}{2}d(\sin(\alpha + \beta)c) \\ &= \frac{1}{2}cd\sin(\alpha + \beta) \end{align*}

Luas segitga tetap walau telah dirotasi sehingga kedua persamaan dapat disamakan.

L=L12cdsin(α+β)=12(sin(α)c+sin(β)d)tcdsin(α+β)(=(sin(α)c+sin(β)d)tsin(α+β)=(sin(α)c+sin(β)d)tcdsin(α+β)=(sin(α)ccd+sin(β)dcd)tsin(α+β)=(sin(α)d+sin(β)c)tsin(α+β)=sin(α)td+sin(β)tcsin(α+β)=sin(α)cos(β)+sin(β)cos(α)sin(α+β)=sin(α)cos(β)+cos(α)sin(β)\begin{align*} L & =L\\ \frac{1}{2}cd\sin(\alpha+\beta) & =\frac{1}{2}(\sin(\alpha)c+\sin(\beta)d)t\\ cd\sin(\alpha+\beta)( & =(\sin(\alpha)c+\sin(\beta)d)t\\ \sin(\alpha+\beta) & =\frac{(\sin(\alpha)c+\sin(\beta)d)t}{cd}\\ \sin(\alpha+\beta) & =\left(\frac{\sin(\alpha)c}{cd}+\frac{\sin(\beta)d}{cd}\right)t\\ \sin(\alpha+\beta) & =\left(\frac{\sin(\alpha)}{d}+\frac{\sin(\beta)}{c}\right)t\\ \sin(\alpha+\beta) & =\sin(\alpha)\frac{t}{d}+\sin(\beta)\frac{t}{c}\\ \sin(\alpha+\beta) & =\sin(\alpha)\cos(\beta)+\sin(\beta)\cos(\alpha)\\ \sin(\alpha+\beta) & =\sin(\alpha)\cos(\beta)+\cos(\alpha)\sin(\beta) \end{align*}

# Menggunakan Dua Segitiga

Ilustrasi Rumus Jumlah

Segitiga ABC, ADE dan CDE siku-siku. AE akan digunakan sebagai acuan.

sin(α+β)=BEAEcos(α+β)=ABAEsin(α)=BCAC=CDCEcos(α)=ABAC=DECEsin(β)=DEAEcos(β)=ADAEAD=AC+CDBE=BC+CECE=DEcos(α)=AEsin(β)cos(α)AC=ADCD=AEcos(β)CEsin(α)=AEcos(β)AEsin(β)cos(α)sin(α)=AE(cos(β)sin(β)sin(α)cos(α))sin(α+β)=BEAE=BC+CEAE=ACsin(α)+AEsin(β)cos(α)AE=AE(cos(β)sin(β)sin(α)cos(α))sin(α)+AEsin(β)cos(α)AE=cos(β)sin(α)sin(β)sin2(α)cos(α)+sin(β)cos(α)=cos(β)sin(α)sin(β)cos(α)(sin2(α)1)=cos(β)sin(α)sin(β)cos(α)(cos2(α))=sin(α)cos(β)+cos(α)sin(β)cos(α+β)=ABAE=ACcos(α)AE=AE(cos(β)sin(β)sin(α)cos(α))cos(α)AE=cos(β)cos(α)sin(β)sin(α)=cos(α)cos(β)sin(α)sin(β)tan(α)=sin(α)cos(α)tan(β)=sin(β)cos(β)tan(α+β)=sin(α+β)cos(α+β)=sin(α)cos(β)+cos(α)sin(β)cos(α)cos(β)sin(α)sin(β)=tan(α)cos(α)cos(β)+cos(α)tan(β)cos(β)cos(α)cos(β)tan(α)cos(α)tan(β)cos(β)=cos(α)cos(β)(tan(α)+tan(β))cos(α)cos(β)(1tan(α)tan(β))=tan(α)+tan(β)1tan(α)tan(β)\begin{align*} \sin(\alpha+\beta) & =\frac{BE}{AE}\\ \cos(\alpha+\beta) & =\frac{AB}{AE}\\ \sin(\alpha) & =\frac{BC}{AC}\\ & =\frac{CD}{CE}\\ \cos(\alpha) & =\frac{AB}{AC}\\ & =\frac{DE}{CE}\\ \sin(\beta) & =\frac{DE}{AE}\\ \cos(\beta) & =\frac{AD}{AE}\\ AD & =AC+CD\\ BE & =BC+CE\\ CE & =\frac{DE}{\cos(\alpha)}\\ & =\frac{AE\sin(\beta)}{\cos(\alpha)}\\ AC & =AD-CD\\ & =AE\cos(\beta)-CE\sin(\alpha)\\ & =AE\cos(\beta)-\frac{AE\sin(\beta)}{\cos(\alpha)}\sin(\alpha)\\ & =AE\left(\cos(\beta)-\frac{\sin(\beta)\sin(\alpha)}{\cos(\alpha)}\right)\\ \sin(\alpha+\beta) & =\frac{BE}{AE}\\ & =\frac{BC+CE}{AE}\\ & =\frac{AC\sin(\alpha)+\dfrac{AE\sin(\beta)}{\cos(\alpha)}}{AE}\\ & =\frac{AE\left(\cos(\beta)-\dfrac{\sin(\beta)\sin(\alpha)}{\cos(\alpha)}\right)\sin(\alpha)+\dfrac{AE\sin(\beta)}{\cos(\alpha)}}{AE}\\ & =\cos(\beta)\sin(\alpha)-\frac{\sin(\beta)\sin^{2}(\alpha)}{\cos(\alpha)}+\frac{\sin(\beta)}{\cos(\alpha)}\\ & =\cos(\beta)\sin(\alpha)-\frac{\sin(\beta)}{\cos(\alpha)}(\sin^{2}(\alpha)-1)\\ & =\cos(\beta)\sin(\alpha)-\frac{\sin(\beta)}{\cos(\alpha)}(-\cos^{2}(\alpha))\\ & =\sin(\alpha)\cos(\beta)+\cos(\alpha)\sin(\beta)\\ \cos(\alpha+\beta) & =\frac{AB}{AE}\\ & =\frac{AC\cos(\alpha)}{AE}\\ & =\frac{AE\left(\cos(\beta)-\dfrac{\sin(\beta)\sin(\alpha)}{\cos(\alpha)}\right)\cos(\alpha)}{AE}\\ & =\cos(\beta)\cos(\alpha)-\sin(\beta)\sin(\alpha)\\ & =\cos(\alpha)\cos(\beta)-\sin(\alpha)\sin(\beta)\\ \tan(\alpha) & =\frac{\sin(\alpha)}{\cos(\alpha)}\\ \tan(\beta) & =\frac{\sin(\beta)}{\cos(\beta)}\\ \tan(\alpha+\beta) & =\frac{\sin(\alpha+\beta)}{\cos(\alpha+\beta)}\\ & =\frac{\boxed{\sin(\alpha)}\cos(\beta)+\cos(\alpha)\boxed{\sin(\beta)}}{\cos(\alpha)\cos(\beta)-\boxed{\sin(\alpha)\sin(\beta)}}\\ & =\frac{\tan(\alpha)\cos(\alpha)\cos(\beta)+\cos(\alpha)\tan(\beta)\cos(\beta)}{\cos(\alpha)\cos(\beta)-\tan(\alpha)\cos(\alpha)\tan(\beta)\cos(\beta)}\\ & =\frac{\cos(\alpha)\cos(\beta)(\tan(\alpha)+\tan(\beta))}{\cos(\alpha)\cos(\beta)(1-\tan(\alpha)\tan(\beta))}\\ & =\frac{\tan(\alpha)+\tan(\beta)}{1-\tan(\alpha)\tan(\beta)} \end{align*}

Yang diganti sin agar lebih mudah

# Rumus Selisih Dua Sudut

sin(α+β)=sin(α+(β))=sin(α)cos(β)+cos(α)sin(β)=sin(α)cos(β)cos(α)sin(β)cos(αβ)=cos(α+(β))=cos(α)cos(β)sin(α)sin(β)=cos(α)cos(β)+sin(α)sin(β)tan(αβ)=tan(α+(β))=tan(α)+tan(β)1tan(α)tan(β)=tan(α)tan(β)1+tan(α)tan(β)\begin{align*} \sin(\alpha+\beta) & =\sin(\alpha+(-\beta))\\ & =\sin(\alpha)\cos(-\beta)+\cos(\alpha)\sin(-\beta)\\ & =\sin(\alpha)\cos(\beta)-\cos(\alpha)\sin(\beta)\\ \cos(\alpha-\beta) & =\cos(\alpha+(-\beta))\\ & =\cos(\alpha)\cos(-\beta)-\sin(\alpha)\sin(-\beta)\\ & =\cos(\alpha)\cos(\beta)+\sin(\alpha)\sin(\beta)\\ \tan(\alpha-\beta) & =\tan(\alpha+(-\beta))\\ & =\frac{\tan(\alpha)+\tan(-\beta)}{1-\tan(\alpha)\tan(-\beta)}\\ & =\frac{\tan(\alpha)-\tan(\beta)}{1+\tan(\alpha)\tan(\beta)} \end{align*}

# Kesimpulan

Jadi untuk α\alpha dan β\beta sebuah sudut apapun berlaku

sin(α+β)=sin(α)cos(β)+cos(α)sin(β)sin(αβ)=sin(α)cos(β)cos(α)sin(β)cos(α+β)=cos(α)cos(β)sin(α)sin(β)cos(αβ)=cos(α)cos(β)+sin(α)sin(β)tan(α+β)=tan(α)+tan(β)1tan(α)tan(β)tan(αβ)=tan(α)tan(β)1+tan(α)tan(β)\begin{align*} \sin(\alpha + \beta) &=\sin(\alpha)\cos(\beta)+\cos(\alpha)\sin(\beta)\\ \sin(\alpha - \beta) &=\sin(\alpha)\cos(\beta)-\cos(\alpha)\sin(\beta)\\ \cos(\alpha + \beta) &=\cos(\alpha)\cos(\beta)-\sin(\alpha)\sin(\beta)\\ \cos(\alpha-\beta) &=\cos(\alpha)\cos(\beta)+\sin(\alpha)\sin(\beta)\\ \tan(\alpha + \beta) &=\dfrac{\tan(\alpha)+\tan(\beta)}{1-\tan(\alpha)\tan(\beta)}\\ \tan(\alpha-\beta) &= \dfrac{\tan(\alpha)-\tan(\beta)}{1+\tan(\alpha)\tan(\beta)} \end{align*}

Atau bisa ditulis sebagai:

sin(α±β)=sin(α)cos(β)±cos(α)sin(β)cos(α±β)=cos(α)cos(β)sin(α)sin(β)tan(α±β)=tan(α)±tan(β)1tan(α)tan(β)\begin{align*} \sin(\alpha \pm \beta) &=\sin(\alpha)\cos(\beta)\pm\cos(\alpha)\sin(\beta)\\ \cos(\alpha \pm \beta) &=\cos(\alpha)\cos(\beta)\mp\sin(\alpha)\sin(\beta)\\ \tan(\alpha \pm \beta) &=\dfrac{\tan(\alpha)\pm\tan(\beta)}{1\mp\tan(\alpha)\tan(\beta)}\\ \end{align*}