Barisan (sequence ) merupakan koleksi item yang diperbolehkan adanya item sama dan urutan
diperhatikan. Deret merupakan jumlah dari item-item dari suatu barisan.
Barisan dan Deret Aritmetika
Barisan Aritmetika adalah barisan angka dimana perbedaan antara dua item yang berurutan bernilai
konstan. Perbedaan tiap dua item yang berurutan dinamakan beda (difference ) dan dilambangkan
dengan b b b . Angka pertama dilambangkan dengan a a a . Angka ke n n n dilambangkan U n U_n U n dan dapat dicari
dengan:
U n = U n − 1 + b U_n = U_{n - 1} + b
U n = U n − 1 + b
Beda dapat dicari dengan:
b = U n − U n − 1 b = U_n - U_{n-1}
b = U n − U n − 1
Jika indeks dimulai dari 1, item ke 1 merupakan angka pertama:
U 1 = a U_1 = a
U 1 = a
U n U_n U n juga bisa dirumuskan sebagai:
U n = a + ( n − 1 ) b U_n = a + (n - 1)b
U n = a + ( n − 1 ) b
Jumlah item-item pada barisan (deret) dari item awal ke item n n n bisa dirumuskan:
S n = U 1 + U 2 + U 3 + . . . + U n = ( a ) + ( a + b ) + ( a + 2 b ) + . . . + ( a + ( n − 1 ) b ) \begin{aligned}
S_n &= U_1 + U_2 + U_3 + ... + U_n \\
&= (a) + (a + b) + (a + 2b) + ... + (a + (n - 1)b)
\end{aligned}
S n = U 1 + U 2 + U 3 + ... + U n = ( a ) + ( a + b ) + ( a + 2 b ) + ... + ( a + ( n − 1 ) b )
Jumlah item-item pada barisan dari item n n n ke item awal dirumuskan:
S n = U n + U n − 1 + U n − 2 + . . . + U 1 = ( a + ( n − 1 ) b ) + ( a + ( n − 2 ) b ) + ( a + ( n − 3 ) b ) + . . . + ( a ) \begin{aligned}
S_n &= U_n + U_{n-1} + U_{n-2} + ... + U_1 \\
&= (a + (n-1)b) + (a + (n-2)b) + (a + (n-3)b) + ... + (a)
\end{aligned}
S n = U n + U n − 1 + U n − 2 + ... + U 1 = ( a + ( n − 1 ) b ) + ( a + ( n − 2 ) b ) + ( a + ( n − 3 ) b ) + ... + ( a )
Kedua rumus menghasilkan hasil yang sama (ekuivalen). Kedua rumus bisa ditambahkan dan menghasilkan
rumus cepat.
S n = ( a ) + ( a + b ) + ( a + 2 b ) + . . . + ( a + ( n − 1 ) b ) S n = ( a + ( n − 1 ) b ) + ( a + ( n − 2 ) b ) + ( a + ( n − 3 ) b ) + . . . + ( a ) 2 S n = ( 2 a + ( n − 1 ) b ⏟ 1 ) + ( 2 a + ( n − 1 ) b ⏟ 2 ) + ( 2 a + ( n − 1 ) b ⏟ 3 ) + . . . + ( 2 a + ( n − 1 ) b ⏟ n ) = n ( 2 a + ( n − 1 ) b ) S n = n 2 ( 2 a + ( n − 1 ) b ) = n 2 ( a + U n ) \begin{alignedat}{6}
S_n &=& &(a &) + &(a + b &) + &(a + 2b &) + ... + &(a + (n - 1)b&) \\
S_n &=& &(a + (n-1)b&) + &(a + (n-2)b&) + &(a + (n-3)b&) + ... + &(a &) \\
\hline
2S_n &=& &(\underbrace{2a + (n-1)b}_{\text{1}}&) + &(\underbrace{2a + (n-1)b}_{\text{2}}&) +
&(\underbrace{2a + (n - 1)b}_{\text{3}}&) + ... + &(\underbrace{2a + (n-1)b}_{\text{n}}&) \\
&=& & n (2a + (n - 1)b) \\
S_n &=& & \frac{n}{2} (2a + (n - 1)b) \\
&=& & \frac{n}{2} (a + U_n)
\end{alignedat}
S n S n 2 S n S n = = = = = = ( a ( a + ( n − 1 ) b ( 1 2 a + ( n − 1 ) b n ( 2 a + ( n − 1 ) b ) 2 n ( 2 a + ( n − 1 ) b ) 2 n ( a + U n ) ) + ) + ) + ( a + b ( a + ( n − 2 ) b ( 2 2 a + ( n − 1 ) b ) + ) + ) + ( a + 2 b ( a + ( n − 3 ) b ( 3 2 a + ( n − 1 ) b ) + ... + ) + ... + ) + ... + ( a + ( n − 1 ) b ( a ( n 2 a + ( n − 1 ) b ) ) )
Hubungan deret dan barisan:
S n − S n − 1 = n 2 ( a + U n ) − n − 1 2 ( a + U n − 1 ) = n ( a + U n ) − ( n − 1 ) ( a + U n − 1 ) 2 = n a + n U n − ( n a + n U n − 1 − a − U n − 1 ) 2 = n a + n U n − n a − n U n − 1 + a + U n − 1 2 = n ( U n − U n − 1 ) + a + U n − 1 2 = n b + a + U n − 1 2 = n b + a + a + ( n − 2 ) b 2 = n b + 2 a + n b − 2 b 2 = 2 n b + 2 a − 2 b 2 = 2 b ( n − 1 ) + 2 a 2 = b ( n − 1 ) + a = U n \begin{aligned}
S_n - S_{n-1} &= \frac{n}{2} (a + U_n) - \frac{n-1}{2} (a + U_{n-1}) \\
&= \frac{n(a + U_n) - (n-1)(a + U_{n-1})}{2} \\
&= \frac{na + nU_n - (na + n U_{n-1} - a - U_n{-1})}{2} \\
&= \frac{\cancel{na} + nU_n - \cancel{na} - n U_{n-1} + a + U_n{-1}}{2} \\
&= \frac{n (U_n - U_{n-1}) + a + U_n{-1}}{2} \\
&= \frac{n b + a + U_n{-1}}{2} \\
&= \frac{n b + a + a + (n - 2)b}{2} \\
&= \frac{n b + 2a + nb - 2b}{2} \\
&= \frac{2 n b + 2a - 2b}{2} \\
&= \frac{2 b (n - 1) + 2a}{2} \\
&= b (n - 1) + a \\
&= U_n
\end{aligned}
S n − S n − 1 = 2 n ( a + U n ) − 2 n − 1 ( a + U n − 1 ) = 2 n ( a + U n ) − ( n − 1 ) ( a + U n − 1 ) = 2 na + n U n − ( na + n U n − 1 − a − U n − 1 ) = 2 na + n U n − na − n U n − 1 + a + U n − 1 = 2 n ( U n − U n − 1 ) + a + U n − 1 = 2 nb + a + U n − 1 = 2 nb + a + a + ( n − 2 ) b = 2 nb + 2 a + nb − 2 b = 2 2 nb + 2 a − 2 b = 2 2 b ( n − 1 ) + 2 a = b ( n − 1 ) + a = U n
Secara logika bisa dengan mudah ditemukan, penurunan yang lebih mudah:
S n − S n − 1 = U 1 + U 2 + U 3 + . . . + U n − ( U 1 + U 2 + U 3 + . . . + U n − 1 ) = U 1 + U 2 + U 3 + . . . + U n − U 1 − U 2 − U 3 − . . . − U n − 1 ) = U n \begin{aligned}
S_n - S_{n-1} &= U_1 + U_2 + U_3 + ... + U_n - (U_1 + U_2 + U_3 + ... + U_{n-1}) \\
&= U_1 + U_2 + U_3 + ... + U_n - U_1 - U_2 - U_3 - ... - U_{n-1}) \\
&= U_n
\end{aligned}
S n − S n − 1 = U 1 + U 2 + U 3 + ... + U n − ( U 1 + U 2 + U 3 + ... + U n − 1 ) = U 1 + U 2 + U 3 + ... + U n − U 1 − U 2 − U 3 − ... − U n − 1 ) = U n
Barisan dan Deret Geometri
Barisan Geometri merupakan barisan angka yang setiap angka merupakan perkalian dari angka sebelumnya
dengan rasio. Rasio merupakan bilangan konstan dan dilambangkan dengan r r r . U n U_n U n bisa dirumuskan:
U n = U n − 1 r U_n = U_{n-1} r
U n = U n − 1 r
Rasio dapat dicari dengan:
r = U n U n − 1 r = \frac{U_n}{U_{n-1}}
r = U n − 1 U n
Jika U 1 = a U_1 = a U 1 = a maka, U n U_n U n bisa dirumuskan:
U n = a r n − 1 U_n = ar^{n-1}
U n = a r n − 1
Deret dari item awal ke item n n n bisa dirumuskan:
S n = U 1 + U 2 + U 3 + . . . + U n = ( a ) + ( a r ) + ( a r 2 ) + . . . + ( a r n − 1 ) \begin{aligned}
S_n &= U_1 + U_2 + U_3 + ... + U_n \\
&= (a) + (ar) + (ar^2) + ... + (ar^{n-1})
\end{aligned}
S n = U 1 + U 2 + U 3 + ... + U n = ( a ) + ( a r ) + ( a r 2 ) + ... + ( a r n − 1 )
Untuk menghasilkan rumus cepat. Deret tersebut dikalikan dengan rasio.
S n r = U 1 r + U 2 r + U 3 r + . . . + U n r = ( a r ) + ( a r 2 ) + ( a r 3 ) + . . . + ( a r n ) \begin{aligned}
S_nr &= U_1r + U_2r + U_3r + ... + U_nr \\
&= (ar) + (ar^2) + (ar^3) + ... + (ar^{n})
\end{aligned}
S n r = U 1 r + U 2 r + U 3 r + ... + U n r = ( a r ) + ( a r 2 ) + ( a r 3 ) + ... + ( a r n )
Kurangi persamaan 1 dengan persamaan 2 dan menghasilkan rumus cepat.
S n = ( a ) + ( a r ) + ( a r 2 ) + . . . + ( a r n − 1 ) S n r = ( a r ) + ( a r 2 ) + ( a r 3 ) + . . . + ( a r n ) S n − S n r = ( a ) − ( a r n ) S n ( 1 − r ) = a − a r n S n = a ( 1 − r n ) 1 − r \begin{aligned}
S_n &= (a) + (ar) + (ar^2) + ... + (ar^{n-1}) \\
S_nr &= (ar) + (ar^2) + (ar^3) + ... + (ar^{n}) \\
\hline
S_n - S_nr &= (a) - (ar^n) \\
S_n(1 - r) &= a - ar^n \\
S_n &= \frac{a(1 - r^n)}{1 - r} \\
\end{aligned}
S n S n r S n − S n r S n ( 1 − r ) S n = ( a ) + ( a r ) + ( a r 2 ) + ... + ( a r n − 1 ) = ( a r ) + ( a r 2 ) + ( a r 3 ) + ... + ( a r n ) = ( a ) − ( a r n ) = a − a r n = 1 − r a ( 1 − r n )
Rumus tersebut akan mudah digunakan jika − 1 < r < 1 -1 < r < 1 − 1 < r < 1 . Rumus tersebut dapat diturunkan agar mudah
digunakan saat r > 1 r > 1 r > 1 maupun r < − 1 r < -1 r < − 1 .
S n = a ( 1 − r n ) 1 − r = a ( 1 − r n ) 1 − r × − 1 − 1 = a ( − 1 + r n ) − 1 + r = a ( r n − 1 ) r − 1 \begin{aligned}
S_n &= \frac{a(1 - r^n)}{1 - r} \\
&= \frac{a(1 - r^n)}{1 - r} \times \frac{-1}{-1} \\
&= \frac{a(- 1 + r^n)}{- 1 + r} \\
&= \frac{a(r^n - 1 )}{r - 1}
\end{aligned}
S n = 1 − r a ( 1 − r n ) = 1 − r a ( 1 − r n ) × − 1 − 1 = − 1 + r a ( − 1 + r n ) = r − 1 a ( r n − 1 )
Berlaku juga hubungan deret dengan barisan, seperti di atas (karena hubungan di atas berlaku bagi
semua deret):
S n − S n − 1 = U n S_n - S_{n - 1} = U_n
S n − S n − 1 = U n